برای مدت های مدیدی است که امنیت انرژی از دغدغه های کشورهای صنعتی و مصرف کننده عمده انرژی بوده است. ایده امنیت عرضه انرژی با شکل گیری آژانس بین المللی انرژی (IEA) همراه شد که در آن سیستم واکنش سریع برای وضعیت اضطراری در عرضه نفت تدوین و مورد توافق تمامی اعضای آن قرار گرفت. از آنجایی که نفت و گاز بیشترین سهم را در سبد انرژی جهان داراست بنابراین امنیت انرژی بیشتر به امنیت نفت و گاز اشاره دارد. مفهوم امنیت انرژی در طول زمان تغییر یافته و اکنون شامل امنیت عرضه و نیز امنیت تقاضای انرژی است. همچنین بدون ثبات سیاسی و اقتصادی کشورهای تولید و مصرف کنندگان انرژی دست یابی به امنیت بلندمدت و متداوم انرژی غیرممکن است. این نکته مهمی است که گاه از چشم مصرف کنندگان بزرگ صنعتی و بخصوص قدرت های بزرگ پوشیده می ماند. این مقاله نشان می دهد که امنیت انرژی یک مفهوم چند بعدی است و بر اساس این ابعاد چندگانه که در آن تولیدکنندگان، مصرف کنندگان و سرمایه گذاران در ریسک ها با همدیگر مشارکت دارند، یک امنیت انرژی پایدارتر قابل حصول است.

«امنیت انرژی» یکی از مباحث راهبردی در سیاست جهانی است که همه کشورها به آن توجه ویژه ای دارند. جمهوری اسلامی ایران در کانون منطقه ای با عنوان «بیضی استراتژیک انرژی» قرار گرفته که در تولید و انتقال نفت و گاز جهان نقشی حیاتی دارد؛ به گونه ای که از نظر کارکرد به سان قلب جهان عمل می کند و به همین اعتبار، دارای نقش ژئوپولیتیکی است.این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل نقش ژئوپولیتیک جمهوری اسلامی ایران در امنیت انرژی جهانی جهت استفاده بهترو بهینه از این موقعیت، شناخت تهدیدها و استفاده حداکثری از فرصت های ژئوپولیتکی می باشد. چارچوب نظری این پژوهش بر اساس نظریه بیضی استراتژیک انرژی جفری کمپ، می باشد که در قالب مدل مدیریت استراتژیک «swot» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.بر اساس یافته های این پژوهش افزایش تقاضای منابع انرژی در کشورهای صنعتی جهان مانند ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا با تقاضای رو به افزایش کشورهای شرق و جنوب آسیا مانند هند و چین باعث شده این بیضی انرژی استراتژیک با مرکزیت جمهوری اسلامی ایران نقشی فعال تری را در سیاست های جهانی بازی کند. با توجه به نیازهای نفتی اکثر قدرت های بزرگ، ایالات متحده آمریکا سعی می کند، از منابع انرژی به عنوان یک اسلحه برای اداره امور جهانی و تحقق بخشیدن به نظام هژمونی گرایانه اش استفاده کند. در شرایط کنونی آنچه بازار جهانی انرژی نیاز دارد، نظامی فراگیر مبتنی بر نگرش امنیت بین المللی و بازی برد - برد به امنیت انرژی است، که نفع و سهم متناسب تمامی بازیگران بازار جهانی انرژی را شامل شود. پس امنیت انرژی جهانی مستلزم ایجاد «امنیت جمعی» می باشد.

0

امنیت انرژی از مهم ترین موضوعات برجسته عرصه روابط بین الملل می باشد. هدف سیاستمداران از امنیت انرژی دستیابی به سه موضوع می باشد. اول، حصول عاری از تهدید و خطر به منابع انرژی امکان پذیر باشد. دوم، منابع انرژی به طور عقلایی و منطقی دارای تنوع به لحاظ منطقه جغریایی منابع و همچنین طرق انتقال وجود داشته باشد و سوم تبادل انرژی (نفت و گاز) از مناطقی کسب گردد که احتمال ثبات و عدم تغییر در حکومت های آنان در دراز مدت و به طور طولانی وجود داشته باشد. لذا تدوین دیپلماسی اقتصادی با تاکید بر نقش انرژی دستور کار سیاستمداران کشورهای مختلف قرار گرفته است به گونه ای که رشد مستمر اقتصادی کشورها رابطه اجتناب ناپذیری با موضوع انتقال انرژی پیدا کرده است. در این راستا دو عامل باعث اهمیت موضوع امنیت انرژی شده است: اولا؛ نیاز دو چندان کشورهای صنعتی به منابع انرژی و در مقابل تشدید مصرف سرانه انرژی کشورهای چین و هند. دوما؛ واقع شدن منابع انرژی در مناطقی که از دید کشورهای غربی این مناطق دارای حکومت های بی ثبات به لحاظ سیاسی می باشند لذا با توجه به پیوند رشد اقتصادی و عرضه و تقاضای انرژی، امنیت انرژی تبدیل به یکی از مهم ترین موضوعات در سیاست های خارجی دولت ها شده است. بر این اساس کشورهای مختلف سیاست های متفاوتی را جهت دستیابی بدون وقفه و خطر به انرژی بکار گرفته اند. روسیه که از مهم ترین کشورهای تولیدکننده انرژی جهانی می باشد، سیاست های زیر را در پیش گرفته است:1. تنوع سازی منابع عرضه.2. تنوع سازی مناطق عرضه.3. توسعه زیرساختارهای انتقال انرژی.4. مشارکت فعال در بازارهای بین المللی انرژی، بازارهای مالی بین المللی و انرژی و سازمان های بین المللی انرژی جهت کسب سرمایه گذاری خارجی.